सोर्य छाते चुलो
१. परिचय
सौर्य छाते चुलो र्सर्ूयको किरणलाई एकै ठाउ“मा सङ्कलन गरी तापशक्तिलाई खाना पकाउन वा तताउन उपयोग गरिने उपकरण हो । यो चुलो आकाशतर्फफर्काइएको छाताजस्तो देखिन्छ । यस छाताको भित्रपट्टी टल्कने सतह हुन्छ । छाताको टल्कने सतहले र्सर्ूयको किरणलाई एकै केन्द्र (ठाउ“) मा परावर्तन गर्दछ । यसै केन्द्रमा स्ट्यान्डको मद्दतले खाना पकाउने भा“डा अड्याइन्छ । परावर्तित र्सर्ूयको किरणले गर्दा भा“डा तात्दछ र त्यसमा राखिएको खाना पाक्दछ (चित्र १) ।
२. उपयोगिता/फाइदा
- घाम लाग्दा अरु इन्धन जस्तै मट्टतिेल, दाउरा, ग्या“स, बिजुली आदिको बचत हुन्छ ।
- धुवा“ नआउने हु“दा स्वास्थ्यका साथसाथै वातावरण पनि स्वच्छ हुन्छ ।
- यो चुलो सफा गर्न सजिलो छ र सुविधाजनक पनि छ ।
- साधारण चुलोमा झैं यसमा खाना छिटो पकाउन सकिन्छ ।
- यसमा साधारण चुलोमा झैं भुटेर, तारेर पनि खाना बनाउन सकिन्छ ।
- यो चुलो विशेष गरी पानी तताई अन्य काममा प्रयोग गर्न काम लाग्दछ ।
३. लागत तथा अनुदान
यो चुलो बनाउन मूल्य अभिवृद्धि कर सहित रु. ११,३०० लाग्दछ । यसमा नेपाल सरकारले रु ३,७५० अनुदान सहयोग दिने व्यवस्था गरेको छ, बा“कि रकम उपभोक्ताले नै लगानी गर्नु पर्दछ ।
४. सौर्य छाते चुलोले काम गर्ने तरिका
सौर्य छाते चुलो झण्डै गोलाकार (प्याराबोलिक) आकारको हुन्छ । यस छाताको भित्रपट्ट िऐनाजस्तै टल्कने सतह हुन्छ । र्सर्ूयतिर छातालाई फर्काउ“दा भित्री सतहमा परेको घामको किरण एकै विन्दुमा परावर्तन हुन्छ । सबैतिरको घामको किरण एउटै विन्दुमा परावर्तन हुने हु“दा त्यस विन्दुमा पर्ने गरी राखेको वस्तुको तापक्रम बढेर ५०० देखि १,००० ड्रि्री सेन्टिग्रेडसम्म पुग्दछ । यसै विन्दुमा नै खाना पकाउने भा“डो राखिने हु“दा साधारण चुलोमा झैं यसमा पनि खाना २०/२५ मिनेटमा नै पाक्दछ ।
सौर्य छाते चुलोलाई सोझै घामतिर फर्काइराख्न सके खाना छिटो पाक्दछ । यसै कारण छातालाई दर्ुइ डण्डीमा अड्याई घुमाउन मिल्ने गरी बनाइएको हुन्छ । यसमा पकाउने भा“डो बाहिरबाट कालो रंगले रङ्गाइएको हुन्छ । यसले गर्दा छाताबाट परावर्तन भएको घामको किरण सबै भा“डाले नै सोसेर लिन्छ ।
५. सौर्य छाते चुलो जडान कार्य
सौर्य छाते चुलोका मुख्य मुख्य भागहरु निम्नानुसार छन् :-
- प|mेम
- प्यारावोलिक छाता
- भा“डा अड्याउने डण्डी
- बाहिर कालो पोतिएको बिर्को भएको भा“डा
- सूचक किल्ला
सौर्य छाते चुलो बनाउने विधि केही जटिल भएको हुनाले सिप भएको व्यक्तिबाट फलामको काम गर्ने वर्कसपमा बनाउनर्ुपर्दछ ।
६. सञ्चालन विधि
- सौर्य छाते चुलो कौसी, छत, आ“गनजस्तोे प्रशस्त घाम लाग्ने, छाया“ नपर्ने तथा हावा नचल्ने खुल्ला ठाउ“मा राख्नर्ुपर्दछ ।
- प्रयोग गर्नु अघि छातामा रहेको टल्कने सतहलाई नरम कपडाले बिस्तारै पुछेर सफा गर्नुपर्दछ ।
- भा“डो राख्ने ठाउ“मा भा“डा अड्याई ढक्कनले ढाक्नर्ुपर्दछ ।
- छातालाई घामतिर फर्काई छाताको अवस्थालाई निश्चित गर्ने । त्यसका लागि छाताको छेउमा एउटा किल्ला राखिएको हुन्छ जसको छाया“ नदेखिने हुनर्ुपर्दछ ।
- साधारण चुलोमा झैं यसमा पनि खाना समय समयमा चलाउनर्ुपर्दछ । खाना चलाउ“दा छातालाई पछाडि फर्काएर मात्र चलाउनु पर्दछ । नत्र परावर्तित किरणले गर्दा आ“खामा असर पर्न सक्छ ।
- हरेक १५/१५ मिनेटमा किल्लाको छाया“ नदेखिने गरी छाताको अवस्था र्सर्ूयको किरणसंग मिलाउनर्ुपर्दछ ।
- खाना पकाउने काम सकिएपछि छातालाई तल फर्काइदिनर्ुपर्दछ ।
६.१ सौर्य छाते चुलो प्रयोग गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरु
- छाताको अगाडिबाट घामतिर फर्काइएको छातालाई नाङ्गो आ“खाले हर्ेर्नुहु“दैन । तर्सथ, यो चुलो प्रयोग गर्दा कालो चस्मा लगाउनर्ुपर्दछ ।
- भा“डा समात्दा/खाना चलाउ“दा कपडाको टालो प्रयोग गर्नुपर्दछ ।
- छाताको टल्कने सतहलाई कडा वस्तुले कोर्नुहु“दैन । यो टल्कने सतह नै यसको महत्वपर्ूण्ा भाग भएको हुनाले यसको सुरक्षा गर्नुपर्दछ ।
- हावा लागेको वा बदली लागेको समयमा खाना पाक्न गार्होे हुन्छ ।
- पानी परेको समय वा चुलो प्रयोग नभएको समयमा छातालाई तलतिर फर्काई सुरक्षितसाथ राख्नर्ुपर्दछ ।
